Osmanlı Kayıtlarındaki “Aktav Tatarları”: Kimlikleri, Göçleri, Anayurtları ve Doğu Türkistan’daki Aktaglık–Karataglıklarla İlişkileri
Makalede; Osmanlı belgelerinde Tataran-ı Aktav, Aktav Tatarları ya da Aktav Yörükleri adıyla anılan ve isminden Kıpçak olduğu anlaşılan topluluğun Anadolu’ya ne zaman geldiği, Anadolu’da ve Rumeli’de nerelerde iz bıraktığı, gelmeden önceki yurtları ve orada bıraktıkları izler ele alınmıştır. Amaca uygun olarak toponimi sözlükleri ile tarih kitapları ve araştırmalarından faydalanılmıştır. Araştırma sonucunda; Aktavların Anadolu’ya 1395 yılında, Toktamış ve Timur arasındaki savaş sırasında, Altın Orda’dan kaçarak geldikleri; sonrasında muhtemelen Çelebi Mehmet döneminde Balkanlara göçürülüp yerleştirildikleri ve orada kendi adlarıyla bir takım yerleşim yeri kurdukları tespit edilmiştir. Aktav adının ise sanıldığı gibi göç sırasında başta bulunan Aktav Bey (han) adından gelmediği; tam tersine söz konusu bey adının boy adından geldiği belirlenmiştir. Ana yurtları olduğu değerlendirilen Kuzeybatı Kazakistan’da bıraktıkları Aktav isimli yerleşim adları ve yine ana yurtları sayabileceğimiz Başkurdistan’daki Aktav-Kanlı boyu bunun delili sayılmıştır. Yine, Aktavlar ile Karatavlıların (Başkurdistan’da) Tavlı boyundan (Aral-Sırderya taraflarında) neşet ettikleri sonucuna da ulaşılmış; Timur-Toktamış savaşında Aktavların Anadolu’ya göçerken Karatavların kalmaları, aralarında muhtemel bir kardeş kavgasının varlığı olarak değerlendirilmiştir. Bu ihtimalden hareketle makalede, Doğu Türkistan tarihinde (16-17.yy) iç savaşın taraftarları olan ve Buhara civarında ortaya çıkan Aktaglık ve Karataglık isimli, birbirine düşman iki kardeşin tarikatlarının ad kaynağı üzerine de bir tartışma açılmıştır.
