##common.pageHeaderLogo.altText##

Araştırma Makalesi

Cilt 1 Sayı 1 (2026): Haziran

Ruha Sancağında Mezrası Olan Köylerdeki Türkçe Kişi Adları (XVI. Yüzyıl)

Gönderildi
1 Temmuz 2026
Yayınlanmış
30 Haziran 2026

Öz

Bu makalede yer alan Türkçe kişi adları; 1518, 1540 ve 1566 yıllarında tutulan Ruha sancağı mufassal tahrir defterlerinden tespit edilmiştir. Bunlardan 1518 tarihli tahrir defterindeki yer ve kişi adları büyük ölçüde Akkoyunlular; 1540 ve 1566 tarihli tahrir defterlerinde yer alan kişi adları ise Osmanlı Devleti döneminde konulmuş tarihî Türkçe adlardır. Bu makalede XVI. yüzyılda Ruha sancağında mezrası olan köylerde yaşayan kişiler arasındaki Türkçe kişi adları incelenmiştir. Buna göre Ruha sancağında mezrası olan 87 köy vardı. Bu köylerin 80’ninde Türkçe kişi adları vardı. Biri viran, altı köyde ise Türkçe kişi adına rastlanılmamıştır. Türkçe kişi adlarından Aydoğmuş, Gündoğmuş, Avşar, Durmuş, Doğan, Kurt, Verdi, Tatlugeldi, Sevindik, Yağmur, Tanrıverdi, Ulaş, Kürşad… gibi doğrudan Türkçe olan adlar; Allahverdi, Hüdaverdi, Şahverdi, Hızırca, Alihan, Şahkulu, Demgeldi gibi içinde Türkçe unsurlar taşıyan bileşik adlar kastedilmektedir. Tespitlerimize göre Ruha sancağında mezrası olan köylerde yaşayan halk, kişileri 163 farklı Türkçe adla çağırmaktaydı. Bu makalede XVI. yüzyılda Ruha sancağında köy, mezra ve kişi adlarında Türkçenin yaygın olarak kullanıldığı tespit edilmiştir.

Referanslar

  1. A. Kitaplar
  2. Bayat, F. (2005). Ay kültünün dinî-mitolojik sistemde Türk boy adları etimolojisi. Akçağ.
  3. Dâhiliye Vekâleti, (1928). Son Teşkilât-ı Mülkiyede köylerimizin adları. Hilal Matbaası.
  4. Dilçin, C. (2014). Adlar sözlüğü. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  5. Gökbel, A. (2019). Ansiklopedik Alevi Bektaşi terimleri sözlüğü. Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı.
  6. İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğü. (1971). Türkiye mülkî idare bölümleri ve bunlara bağlı köyler belediyeler (1 Haziran 1970 durumu). Başbakanlık Basımevi.
  7. Kaygusuz Abdal, (2017). Dil-güşâ. (A. Güzel, Haz.). Türkiye Diyanet Vakfı.
  8. Kurt, Y. (2020). Anadolu’da kişi ve yer adları. Akçağ Yayınları.
  9. Nişanyan, S. (2021). Türkiye kişi adları sözlüğü. Liberus Kitap.
  10. Sümer, F. (1999). Türk devletleri tarihinde şahıs adları I-II. Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı.
  11. Şahin, İ. (2025). Adbilim. Pegem Akademi.
  12. • Çeviri veya Editörlü Kitap:
  13. Açıkel, A. (2025), “1642 Yılı Avarız Defteri’ne Göre Tokat’ta Kişi Adları”, Tarihten Günümüze Adların İzinde (Ed. A. Özcan-A. M. Coşar). Akçağ.
  14. Dede Korkud kitabı I-II giriş-metin faksimile. (1987). (M. Ergin, Haz.), Türk Dil Kurumu.
  15. Ebu Bekr-i Tihranî. (2014). Kitab-ı Diyarbekriyye (M. Öztürk, Çev.), Türk Tarih Kurumu.
  16. Erpolat, M. S. (2021). Eleşkird, Şelve, Diyadin, Ovacık ve Bayezid Kal‘ası Sancaklarının /Ağrı İlinin) XVI. Yüzyıldaki Demografik Yapısı ve Yer Adları. Y. E. Tansü (Ed.), Mustafa Çokay anısına Türkiye ve Türk dünyası araştırmaları-XI içinde (ss. 291-375) İKSAD Publishing House.
  17. Erpolat, M. S. (2023). Amid (Diyarbakır) Kazası’nda kayıp Türkçe yer adları. Prof. Dr. Bayram Ürekli’ye armağan içinde (ss. 253-374). Palet Yayınları.
  18. Erpolat, M. S. (2024). XVI. yüzyıldan XXI. yüzyıla Tercil (Hazro) sancağı yer adları, Antikçağ’dan günümüze medeniyetler kavşağında Hazro tarih-toplum-kültür içinde (ss. 353-374). Çizgi Yayınları.
  19. • Sözlükler
  20. Kâşgarlı Mahmud. (2020). Divanu Lugâti’t-Türk giriş- metin- çeviri- notlar- dizin, (A. B. Ercilasun ve Z. Akkoyunlu, Haz.). Türk Dil Kurumu.
  21. B. Makaleler
  22. Erpolat, M. S. (2018). 1727 tarihli tahrir defterine göre Iğdır’daki kişi adlarında Hz. Ali ve Ali sevgisinin izleri. Alevilik Bektaşilik Araştırmaları Dergisi, 18, 163-204.
  23. Erpolat, M. S. (2019). XVI. yüzyılda Eleşkird, Şelve, Diyadin, Bayezid ile Ovacık sancaklarındaki kişi adları üzerinde tasavvuf ve Hz. Ali muhabbetinin yansımaları. Alevilik Bektaşilik Araştırmaları Dergisi, 20, 31-88.
  24. Erpolat, M. S. (2020). XVI. yüzyılda Hersini Nahiyesi kişi adları. Harput Araştırmaları Dergisi, 7(14), 37-83.
  25. Solak, İ. (2002). XVI. yüzyılda Maraş ve çevresinde Dulkadirli Türkmenleri. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 12, 109-154 [WK1]
  26. Yüce, N. (2012). Orta Türkçe’deki +mat eki. Journal of Turkish Language and Literature, 37(37), 181-190. https://izlik.org/JA63MR76UJ
  27. C. Tezler
  28. Erpolat, M. S. (1999). XVI. yüzyılda Diyarbekir Beylerbeyliği’ndeki yer adları [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Selçuk Üniversitesi.
  29. D. Arşiv Belgeleri ve Yazma Eserler
  30. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA). Tapu tahrir defteri (TT. d.), No: 64.
  31. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA). Tapu tahrir defteri (TT. d.), No: 998.
  32. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA). Tapu tahrir defteri (TT. d.), No: 200.
  33. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA). Tapu tahrir defteri (TT.d.), No: 965.
  34. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA). Maliyeden müdevver defter (MAD. d.), No: 351.
  35. Kuyûd-ı Kadime Arşivi (KKA). Diyarbekir Vilâyeti Mufassal Tahrir Defteri (TT.d.), No: 151 (eski)/148) (yeni numara).
  36. Kuyûd-ı Kadime Arşivi (KKA). Amid (Diyarbakır) Sancağı Mufassal Tahrir Defteri (TT.d.), No: 155 (eski)/183 (yeni numara).

İndirmeler

İndirme verileri henüz mevcut değil.