##common.pageHeaderLogo.altText##

Araştırma Makalesi

Cilt 1 Sayı 1 (2026): Haziran

Çağdaş Onomastik Sistemde Urbanonimler: Kuramsal Yaklaşımlar ve Terminolojik Sınırlar

Gönderildi
1 Temmuz 2026
Yayınlanmış
30 Haziran 2026

Öz

Makalede urbanonimlerin adbilim sistemindeki yeri, teorik temelleri ve işlevsel özellikleri araştırılmaktadır. Urbanonimler, şehir mekânında yer alan cadde, bulvar, meydan, mahalle ve diğer objelerin adlarını ifade eden özel adlar olarak yalnızca nominatif birimler değil, aynı zamanda sosyal, kültürel ve ideolojik içerik taşıyan işaretler sistemidir. Araştırma göstermektedir ki urbanonimler, şehir leksikonunun temel bileşenlerinden biri olmakla birlikte şehrin imgesel-coğrafi modelinin oluşumunda önemli rol oynamaktadır. Onlar çeşitli bilim insanları tarafından geniş şekilde araştırılmaktadır. Bunun nedeni aynı zamanda son yıllarda şehre sosyal-kültürel ve zihinsel bir fenomen olarak duyulan ilginin önemli düzeyde artmasıdır. Çalışmanın amacı “urbanonim” teriminin adbilim sistemindeki yerini açıklamak ve literatürdeki kullanımını değerlendirmektir. Bu amaçla mevcut teorik yaklaşımlar incelenmiş, urbanonimlerin işlevsel özellikleri sistemleştirilmiş,  onların diğer onomastik birimlerden ayırt edici yönleri belirlenmiştir. Aynı zamanda urbanonim kavramına ilişkin uluslararası ve yerel araştırmalar sistemleştirilmekte, bu alandaki mevcut yaklaşımlar karşılaştırılmaktadır. Sonuç olarak urbanonimlerin yalnızca toponiminin alt kategorisi değil, aynı zamanda çeşitli onomastik alanları birleştiren disiplinlerarası bir fenomen olduğu sonucuna varılmaktadır. Bu ise urbanoniminin bir araştırma yönü olarak gelişim perspektiflerini genişletmektedir.

Referanslar

  1. Abışov, E. ve Verdiyev, A. (2009). Müstəqillik dövründə Sabunçu rayonunun toponimiyasında gedən proseslər. Bakı.
  2. Adilov, M. ve Paşayev, A. (1987). Azərbaycan onomastikası. Bakı.
  3. Adilov, M. ve Paşayev, A. (2005). Azərbaycan onomastikası (İzahlı terminoloji lüğət). Bakı.
  4. Алексеева, Е. (2022). Иноязычный урбаноним как индикатор поликультурного диалога. Вестник Московского университета. Серия 22. Теория Перевода (Alekseyeva, Y. (2022). Inoyazychynyy urbanonim kak indikator polikulturnogo dialoga. Vestnik Moskovskogo Universiteta. Seriya 22. Teorija Perevoda). https://cyberleninka.ru/article/n/inoyazychnyy-urbanonim-kak-indikator-polikulturnogo-dialoga
  5. Aliağaoğlu, A. (2023). Urban toponymy in the Turkish Republic of Northern Cyprus: A classification assay. Eastern Geographical Review, 28(49), 1–7. https://dergipark.org.tr/en/pub/ataunidcd/article/1308604
  6. Araz, S. (2015). Cadde ve sokak adlandırmalarının (kentsel toponimi) kentsel kimlik ve toplumsal bellek üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi: Ayvalık ve Cunda örneği. https://polen.itu.edu.tr/entities/publication/ba09264e-ad1d-48ad-a827-3c7f023cf60d
  7. Asımgil, B. (2018). İzmir’de kentsel kimlik bileşenlerinden cadde ve sokakların toponimisi ve milliyetçi, etnik izlerin sosyal yapı oluşumuna katkıları. Trakya University Journal of Engineering Sciences, 19(1), 21–36. https://izlik.org/JA32TD63CJ
  8. Bağırov, A. (2014). Naxçıvanın urbanonimləri. Bakı.
  9. Багирова, Е., & Гаврикова, Э. (2015). Языковой имидж современного города (на материале годонимов и эргонимов г. Тюмень). Вестник Тюменского государственного университета. Гуманитарные исследования. Humanitates, 1(4), 43–55. (Bagirova, Y., & Gavrikova, E. Yazykovoy imidj sovremennogo goroda (na materiale godonimov i ergonimov g. Tyumen). Vestnik Tyumenskogo gosudarstvennogo universiteta. Gumanitarniye issledovaniya. Humanitates, 1(4), 43–55).
  10. Бекасова, Е. (2016). К проблеме универсалий урбанонимов провинциальных городов. (Bekasova, Y. (2016). K probleme universaliy urbanonimov provintsialnyh gorodov). https://cyberleninka.ru/article/n/k-probleme-universaliy-urbanonimov-provintsialnyh-gorodov
  11. Çelik, A. (2021). Kent belleğinin yansıma alanı olarak cadde adları: Sivas örneği. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 45(2), 117–132. http://cujos.cumhuriyet.edu.tr/tr/pub/article/1003639
  12. Долинська, М. (2018). До питання методики класифікації урбанонімів як історичного джерела. Вісник Харківського національного університету імені В. Н. Каразіна. Серія «Історія України. Українознавство: історичні та філософські науки», 26, 18–33. https://doi.org/10.26565/2225-6505-2018-1-02
  13. Егорова, Л. (2018). Опыт сопоставительного исследования годонимикона двух республик Поволжья (Чувашии и Марий Эл). Чебоксары. (Yeqorova, L. (2018). Opyt sopostavitelnogo issledovaniya godonimikona dvux respublik Povoljya (Chuvashii i Mariy El). Cheboksary). (D.Tezi). https://www.dissercat.com/content/opyt-sopostavitelnogo-issledovaniya-godonimikona-dvukh-respublik-povolzhya-chuvashii-i-marii
  14. Eyvazova, R. (2010). Bakı urbanonimləri. Bakı.
  15. Gałkowski, A. (2020). Feminine urbanonymy in Polish and Italian linguistic landscapes. Lege Artis. Language Yesterday, Today, Tomorrow, 5(1), 2–53. https://lartis.sk/wp-content/uploads/2020/06/Galkowski_Issue-1_2020.pdf
  16. Qurbanov, A. (2004). Azərbaycan onomalogiyasının əsasları (Cilt I-II). Bakı.
  17. Голомидова, М. (2019). Урбанонимы как ресурс управления восприятием городского пространства. Коммуникативные исследования. (Golomidova, M. (2019). Urbanonimy kak resurs upravleniya vospriyatiem gorodskogo prostranstva. Kommunikativnyye issledovaniya). https://cyberleninka.ru/article/n/urbanonimy-kak-resurs-upravleniya-vospriyatiem-gorodskogo-prostranstva
  18. Konuratbayeva, Z., et al. (2018). Influence of urbanonyms on city image development. International Journal of Mechanical Engineering and Technology, 9(11), 405–415. http://www.iaeme.com/IJMET/issues.asp?JType=IJMET&VType=9&IType=11
  19. Mácha, P. (2022). Urbanonyms in small settlements: Terra incognita of (Czech) place name studies. Abstracts of the International Cartographic Association, 5. https://doi.org/10.5194/ica-abs-5-148-2022
  20. Мадиева, Г., & Супрун, В. (2017). Система современной русской урбанонимической терминологии. Вопросы ономастики, 14(2), 115–125. (Madieva, G., & Suprun, V. (2017). Sistema sovremennoy russkoy urbanonimicheskoy terminologii. Voprosy onomastiki, 14(2), 115–125). https://elar.urfu.ru/handle/10995/79801
  21. Масальская, М. (2024). Система урбанонимии столицы: структурно-семантический и культурно-исторический аспекты (на материале городских названий Москвы, Варшавы и Софии). Москва. (Masalskaya, M. (2024). Sistema urbanonimii stolitsy: strukturno-semanticheskiy i kulturno-istoricheskiy aspekty (na materiale gorodskix nazvaniy Moskvy, Varshavy i Sofii)). Moskva. (D.tezi)
  22. Məşədiyev, Q. ve Seyidəliyev, N. (2005). İzahlı onomastik terminlər lüğəti. Bakı, Nurlan.
  23. Məşədiyev, Q. (2013). Bakı küçələri: Adlar və talelər. Bakı.
  24. Мезенко, А., Генкин, В. & Деревяго, А. (2022). Теория имени собственного. Витебск: ВГУ имени П.М. Машерова. (Mezenko, A., Genkin, V., Derevyago, A. (2022). Teoriya imeni sobstvennogo. Vitebsk: VGU imeni P. M. Masherova). https://rep.vsu.by/bitstream/123456789/31393/1/%2B%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE%20%D0%90.%D0%9C.%20%D0%B8%20%D0%B4%D1%80._%D0%93%D0%A0%D0%98%D0%A4.pdf
  25. Мезенко, А. (2023). Урбанонимный континуум – географические термины: роль, устойчивость, историческая изменчивость. Studia Germanica, Romanica et Comparatistica, 19(3), 82–94. (Mezenko, A. (2023). Urbanonimnyy kontinium – geograficheskie terminy: rol, ustoychivost, istoricheskaya izmenchivost. Studia Germanica, Romanica et Comparatistica, 19(3), 82–94).
  26. Neher, O., & Yursa, L. (n.d.). The concept of memory in the urbanonymy of Uzhhorod. Orbis Linguarum, 20(2). https://doi.org/10.37708/ezs.swu.bg.v20i2.3
  27. Pezhynska, O., & Zadvornyi, S. (2022). Linguocultural features of the main urbanonyms of local communities of Ukraine in the phantom frontier as a marker of territorial identity. Analele Universităţii din Craiova. Seria Ştiinţe Filologice. Lingvistică, 44(1–2), 155–167. https://doi.org/10.52846/aucssflingv.v44i1-2.57
  28. Подольская, Н. (1988). Словарь русской ономастической терминологии. Москва. (Podolskaya, N. (1988). Clovar russkoy onomasticheskoy terminologii. Moskva).
  29. Qin Xie, et al. (2023). Urbanonyms in Macao. Names: A Journal of Onomastics, 71(1). https://doi.org/10.5195/names.2023.2421
  30. Radchenko, O., et al. (2024). Urbanonymy in the national-cultural aspect: Philosophical approach. Philosophy and Governance, 28–35. http://dx.doi.org/10.70651/3041-248X/2024.1.04
  31. Разумов, Р. & Горяев, С. (2018). Названия жилых комплексов: между урбанонимами и рекламными именами. Научный диалог, 9, 76—97. (Razumov, R. & Goryayev, S. (2018). Nazvaniya jilih kompleksov: mejdu urbanonimami i reklamnimi imenami. Nauchniy dialog, 9, 76—97 ). DOI: 10.24224/2227-1295-2018-9-76-97.
  32. Разумов, Р. (2022). Русская урбанонимия: полевая организация, модели номинации, социолингвистические особенности функционирования (Razumov, R. (2022). Russkaya urbanonimiya: polevaya organizatsiya modeli nominatsii, sotsiolingvisticheskiye osobennosti funktsionirovaniya. Yaroslavl)
  33. Разумов, Р. (2023). Урбанонимическая система полилингвального города. Верхневолжский филологический вестник. (Razumov, R. (2023). Urbanonimicheskaya sistema polilingvalnogo goroda. Verxnevoljskiy philologicheskiy vestnik). https://cyberleninka.ru/article/n/urbanonimicheskaya-sistema-polilingvalnogo-goroda
  34. Sakaoğlu, S. (2001). Türk Ad Bilimi. I. Giriş. Ankara
  35. Стаселько, Е. (2013). Мотивы номинации внутригородских объектов в русскоязычной и англоязычной культурах (на материале годонимов Минска и Лондона). (Staselsko, Y. (2013). Motivy nominatsii vnutrigorodskih obektov v russkoyazychnoy i angloyazichnoy kulturah (na materiale godonimov Minska i Londona). http://elib.bsu.by/handle/123456789/49408
  36. Суперанская, А. (1973). Общая теория имени собственного. Москва, Наука. (Superanskaya, A. Obshaya teoriya imeni sobstvennogo. Moskva, Nauka).
  37. Суперанская, А. (1985). Типология именования внутригородских объектов Москвы. Вопросы географии, сб.126. Географичекие названия в Москве, 160-170. (Superanskaya, A. (1985). Tipologiya imenovaniya vnutrigorodskih obektov Moskvi. Voprosi geographii, sb.126. Geographicheskiye nazvaniya v Moskve, 160-170). https://archive.org/details/geograficjeskiye_nazvaniya_v-moskve/page/160/mode/1up
  38. Şahin, İ. (2021). Adbilim. 5.Baskı. Ankara
  39. Ursini, F.-A., & Long, H. (2024). Urbanonyms and their linguistic properties in Italian. Names: A Journal of Onomastics, 72(3). https://doi.org/10.5195/names.2024.2682
  40. Ursini, F.-A., & Samo, G. (2022). The interpretation of urbanonyms in discourse: Reconciling theoretical accounts with experimental results. Poznań Studies in Contemporary Linguistics, 58(2), 263–288. DOI:10.1515/psicl-2022-0012
  41. Vasilyeva, N. (2023). New onomastic terms: Textual criterion of necessity. https://doi.org/10.4467/K7478.47/22.23.17731

İndirmeler

İndirme verileri henüz mevcut değil.