##common.pageHeaderLogo.altText##

Araştırma Makalesi

Cilt 1 Sayı 1 (2026): Haziran

Rum Eyaleti’nde Kadın Adları (1576)

Gönderildi
1 Temmuz 2026
Yayınlanmış
30 Haziran 2026

Öz

Son yıllarda, kadın konulu araştırmalar artarken tarihin bir ögesi olan kadınlarla ilgili kaynak bulma zorluğu yaşanmaktadır. Osmanlı arşivlerinde; vergiye ve askerliğe tabi erkekler, baba adlarıyla birlikte kaydedilirken kadınlara yer verilmemiştir. Anılan kadınlar genelde padişah, şehzade, vezir ve bey eşleri olup vakıf ve mülk kaydı dolayısıyla kayıtlarda yer bulurlar. Çalışmada kullanılan Rum evkaf defteri, Ankara Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Arşivinde 388 (583) numara ile kayıtlıdır. 143 varaklı, 1576 tarihli defter, III. Murad’ın tuğrasıyla başlamaktadır. Defterde, birçok vasale ve pusula bulunmaktadır. XVI. yüzyılda merkezi Sivas olan Rum Eyaleti; Merzifon, Amasya, Tokat, Samsun gibi birçok il ve ilçeyi kapsamaktaydı. Çok sayıda vakıf ve mülk kaydı bulunan defterde, en çok Mahmud Çelebi’nin kızı, Mehmed Çelebi’nin torunu Ayşe Hatun; ikinci sırada ise Melike Hatun anılmaktadır. Babası Yusuf Çelebi olan ve Tokat’ta yaşayan Sitti Şah Hatun’un adı buradaki ilginç isimlerden biridir. Babası Piri olan Hatun, 3000 akça vakfetmiş; oğlu Mustafa’nın türbesinde türbedarlık ve cüzhanlık görevi vermiştir. Defterde, vakıf veya mülk sahibi kadınlardan bir kısmının eşi veya babası açıklanmıştır. Hayır eserleri sebebiyle adından birçok kez söz edilen Bülbül Hatun, Şehzâde Ahmed’in oğlu Şehzade Murad’ın annesi olarak gösterilmiştir. Defterde, 190 farklı kadın adı geçmektedir. Tarihî kadın adlarının araştırılması birçok soy bağının belirlenmesine veya daha iyi bilinmesine yardımcı olacaktır.

Referanslar

  1. Arşiv Belgeleri
  2. Tapu-Kadastro Genel Müdürlüğü Kuyûd-ı Kadîme Arşivi, 388 Numaralı Eyalet-i Rum Evkaf Defteri (1574 Tarihli).
  3. Basılı Eserler
  4. Ahmed Tevhid. (1928). Selçuk Hatun Sultan. Tarih-i Osmanî Encümeni Mecmuası, 15.
  5. Başar, F. (2013). Yörgüç Paşa. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 43, ss. 566–567). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  6. Cangül, C. ve Yurtbakan, A. (t.y.). Kültür envanteri. INT Sitesi. 16.05.2026 tarihinde erişildi.
  7. Çam, M. (2019). Huand/Huvand (Hunat) Hatun vakıfları. F. Başar (Haz.), Vakıf kuran kadınlar içinde (ss. 73–83). Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları.
  8. Çınar, H. (2019). Ankara’da hayırsever bir sultan: Melike Hâtun. F. Başar (Haz.), Vakıf kuran kadınlar içinde (ss. 37–72). Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları.
  9. Emecen, F. (1996). Gülbahar Hatun. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (ss. 230–231). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  10. Emecen, F. (2009). Selim I. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (ss. 407–414). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  11. Eren, H. (2020). Eren Türk dilinin etimolojik sözlüğü (ETDES) (Ş. H. Akalın, Haz.). Türk Dil Kurumu Yayınları.
  12. Ersoy, M. A. (1977). Safahat. İnkılab ve Aka Kitabevi.
  13. Gedikli, Y. (t.y.). Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu.
  14. Haksever, A. C. (t.y.). Çorum’da Mevlevîlik: Tarihi süreci ve son temsilcileri. İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, 19, 143–164.
  15. Kayseri Büyükşehir Belediyesi. (2006). Kayseri taşınmaz kültür varlıkları envanteri (3 Cilt). 17.05.2026 tarihinde https://www.kayseri.bel.tr/kulturenv_cilt1_3 adresinden erişildi.
  16. Kayseri Valiliği. (2009). Kayseri taşınmaz kültür varlıkları envanteri (C. 1).
  17. Kurt. Y. (2020). Sivas Sancağı’nda kişi adları. Anadolu’da kişi ve yer adları içinde (ss. 531- 580). Akçağ Yayınevi.
  18. Merçil, E. (2000). Türkiye Selçukluları’nda meslekler. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  19. Nişanyan, S. (2021). Türkiye kişi adları. Liberus Yayınevi.
  20. Odabaşı, Z. (2024). Selçuklu hanedanından bir bani: Fatma Hatun ve külliyesi. Belleten, 88(313), 731–769.
  21. Parlatır, İ. (2016). Osmanlı Türkçesi sözlüğü (8. Baskı). Yargı Yayınevi.
  22. Redhouse, J. W. (1978). A Turkish and English lexicon (2nd ed.). Çağrı Yayınları.
  23. Sakaoğlu, N. (2015). Bu mülkün kadın sultanları. Alfa Yayınları.
  24. Sevim, A. ve Yücel, Y. (1989). Türkiye tarihi: Fetih, Selçuklu ve beylikler dönemi. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  25. Sümer, F. (1980). Oğuzlar (Türkmenler) (3. Baskı). Ana Yayınları.
  26. Sümer, F. (1999). Türk devletleri tarihinde şahıs adları (C. 1–2). Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayınları.
  27. Sümer, F. (2024). Oğuzlar (Türkmenler) (7. Baskı). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  28. Uluçay, Ç. (2011). Bayazıd II. Ailesi. Tarih Dergisi, 10 (14), 123.
  29. Uluçay, Ç. (1992). Harem II (3. Baskı). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  30. Unat, Y. (2012). Uluğ Bey. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 42, ss. 127- 129). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  31. Uzunçarşılı, İ. H. (1957). Çelebi Sultan Mehmed’in kızı Selçuk Hatun kiminle evlendi. Belleten, 21(82), 253- 264.
  32. Yazıcı, T. (1991). Arif Çelebi. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 3, ss. 363–364). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.

İndirmeler

İndirme verileri henüz mevcut değil.