##common.pageHeaderLogo.altText##

Araştırma Makalesi

Cilt 1 Sayı 1 (2026): Haziran

Arapça Kökenli Kazak Antroponimisi: Kültürel Aktarım ve Dilsel Dönüşüm

Gönderildi
1 Temmuz 2026
Yayınlanmış
30 Haziran 2026

Öz

Kültürel aktarımın temel birer yapı taşı olan kişi adları, toplumların yaşadığı sosyo-politik ve dinî dönüşümlerle doğrudan şekillenmektedir. Bu çalışmada, Kazak ad varlığı havuzunda köklü bir yer edinen Arapça şahıs adlarının kültürel aktarım düzeyleri, toplumsal kabul motivasyonları ve tarihsel süreçte geçirdikleri dilsel dönüşümler analiz edilmiştir. Çalışmanın amacı, Kazak Türkçesindeki Arapça kökenli şahıs adlarını sıradan birer isim olmanın ötesinde birer dilsel artefakt olarak ele alıp bunların nesiller arası onomastik aktarım boyutlarını ortaya koymaktır. Araştırmanın kapsamı, Kazak toplumunun İslamiyet’i kabul etmeye başladığı 9-10. yüzyıllardan günümüze kadar uzanan geniş bir tarihî süreç ve Kazakistan Cumhuriyeti Ulusal İstatistik Bürosu’nun 1991-2021 yılları arasındaki 30 yıllık popüler isim verileriyle sınırlandırılmıştır. Araştırmada; tarihsel-dilbilimsel (diyakronik) çözümleme, etnolinguistik ve teolinguistik analiz, sesbilimsel (fonetik) transformasyon tahlili ve istatistiksel veri değerlendirmesini içeren karma araştırma yöntemleri kullanılmıştır. Araştırmanın bulguları, İslamiyet’in kabulüyle başlayan bu dinî-manevi geleneğin Kazak toplumunda güçlü bir “İslam hafızası” inşa ettiğini ve kültürel kimlikte kalıcı bir dönüşüm yarattığını göstermektedir.

Referanslar

  1. Abdualiulı, B. (2012). Kazaq antroponim jasamı teoriyalıq jäne praktikalıq negizderi [Kazak antroponim türetiminin teorik ve pratik temelleri]. Astana Poligrafiya.
  2. Alektorov, A. Ye. (1868). Imena kirgizov [Kırgızların (Kazakların) isimleri]. Orenburgskoy listok, (4).
  3. Aliakbarova, A. T. (2020). Jaña äleumettik-mädeni jağdaydağı zamanaui qazaq antroponimiyası: transmissiya, transformasiya [Yeni sosyo-kültürel koşullarda çağdaş Kazak antroponimisi: aktarım, dönüşüm] [Yayınlanmamış Doktora Tezi]. Ahmet Baytursunulu Dil Bilimi Enstitüsü, Almatı, Kazakistan.
  4. Bulutay, M. (2000). Ata Baba Dini. Türkiler nege musılman boldı. [Ata dini, Türkler neden Müslüman oldular]. Bilim.
  5. Gilyarevskiy, R. S. ve Starostin, B. A. (1985). Inostrannye imena i nazvaniya v russkom tekste. Spravochnik [Rusça Metinlerde Yabancı İsimler ve Adlar. El Kitabı]. Vysshaya shkola.
  6. Igilikova, S. ve Süyerkul, B. (2018). Qazaq onomastika keñistigindegi arab tilinen engen antroponimderdiñ teolingvistikalıq erekşelikteri [Kazak onomastik alanında Arapçadan geçen antroponimlerin teolinguistik özellikleri]. KazPUU Habarşısı, Filologiya seriyası, 170(2), 168–178.
  7. Januzakov, T. (1971). Qazaq esimderiniñ tarihı: Lingvisticalıq jäne tarihi-étnografiyalıq taldau [Kazak isimlerinin tarihi: Dilbilimsel ve tarihsel-etnografik analiz]. Ğılım.
  8. Januzaqov, T. (2004). Esimder sırı. Taynı imen [İsimlerin sırrı]. Parasat.
  9. Kazakistan Cumhuriyeti Stratejik Planlama ve Reformlar Ajansı Ulusal İstatistik Bürosu [QAZSTAT]. (t.y.). Tanımal esimder [Popüler isimler]. https://stat.gov.kz/instuments/name/
  10. Keneşbaev, İ. K. (1939). Kisi attarı men familiyaları [Kişi adları ve soyadları]. Eñbek maydanı gazeti (s.y.).
  11. Madiyeva, G. B. ve Aliakbarova, A. T. (2018). Qazirgi qazaq kisi esimderiniñ leksika-semantikalıq erekşelikteri [Çağdaş Kazak kişi adlarının sözlükbilimsel-anlambilimsel özellikleri]. Al-Farabi Kazakh National University Eurasian Journal of Philology: Science and Education. №3 (171), 137-145.
  12. Musabayev, G. G. (1959). Sovremennıy kazahskiy yazık (Leksika) [Çağdaş Kazak dili (Leksikoloji)]. Alma-Ata.
  13. Ondasınov, N. D. (1992). Arab tekti qazaq esimderi [Arap kökenli Kazak isimleri]. Rauan.

İndirmeler

İndirme verileri henüz mevcut değil.