##common.pageHeaderLogo.altText##

Görüş Makalesi

Cilt 1 Sayı 1 (2026): Haziran

Ekoloji ile Adbilimin Ortak Alanı: Ekolojik Adbilim Olabilir mi?

Gönderildi
1 Temmuz 2026
Yayınlanmış
30 Haziran 2026

Öz

Ekolojinin canlı ve cansız varlıklarının adlarının bulunması, adbilim ile ortak alan oluşturmakta ve aralarında bir örtüşme olduğunu göstermektedir. Bu çalışmada ekoloji ile adbilim arasındaki kesişmelere yer verilmiştir. Adbilimin ana kolları ve yeradbilimin alt kolları ile ekolojinin alt dallarının oldukça yakın olduğu ortaya konulmuştur. Klasik adbilim çalışmalarının insan merkezli yaklaşımı yerine ekolojik merkezli bir yaklaşım sunulmuştur. Bu kapsamda Homo sapiens birey, grup, toplum veya topluluklarına verilen adların adbilim konusu olmasına koşut olarak diğer canlılara da benzer şekilde verilen adların adbilim alanında değerlendirilmesi için kavramsal bir çerçeve olarak ekolojik adbilim önerilmiştir. Ekolojik adbilimin konuları olarak adbilimin bazı konularının yanı sıra orman, mera, otlak, yaylak, nehir, göl, adları gibi ekosistem; habitat, niş, biyotop, biyom gibi ekolojik birimler için kullanılan adlar da birer konu başlığı olarak düşünülmektedir. Ekolojik adbilimin konu, yaklaşım ve değerlendirme açısından genel adbilimden ayrıldığı ileri sürülmüştür. Bu farklılaşma ekolojik adbilimin esas olarak ekolojik merkezli olmasından kaynaklanmaktadır. Böylece ekolojik adbilim; günümüz çevre sorunları, ekolojik dengenin bozulması, iklim değişikliği gibi çeşitli ölçeklerde yaşanan ekolojik sorunların çözümünde ad verme kültürünün önceki ve mevcut durumu ile değişiminin izini sürmeye odaklanır.

Referanslar

  1. Acar, E. (2016). Sinop ve yöresi ağızlarında mantar adları. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(43), 7-26.
  2. Acar, E. (2018). Kastamonu ve yöresi ağızlarında mantar adları. Uluslararası Beşeri Bilimler ve Eğitim Dergisi, 4(9), 177-228. İZ: https://izlik.org/JA98EW63WG
  3. Ada Kokdaş, E. (2021). Adbilim Açısından Yerel Bitkiadları (Fitonimler): İzmir Örneği [Yayınlanmamış Doktora Tezi] Ege Üniversitesi.
  4. Akar, A. (2025). Köktürk yazıtlarının adbilimsel olarak değerlendirilmesi. A. Özcan ve A. M. Coşar (Ed.), Tarihten günümüze adların izinde içinde (ss. 63-83).
  5. Akpınar, E., Akbulut, G. (2007). Hafik gölü ve yakın çevresinin turizm olanakları. Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(1), 1-24. İZ: https://izlik.org/JA25BG32PE
  6. Amanoğlu, E. (1999). Eski Türk onomastiği üzerine notlar. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 13, 61-67. İZ: https://izlik.org/JA67MB47GK
  7. Arslangündoğdu, Z. (2013). Karatavuk’un yöresel isimleri. Avrasya Terim Dergisi, 1(1), 30–39. İZ: https://izlik.org/JA24FC78HS
  8. Ayan, A., Karpuz, H. Ö. (2020). Eski bir tıp el yazması “Tabibnâme”de bitki adları. Türk Dili Araştırma Yıllığı-Belleten, 69, 7-34. İZ: https://izlik.org/JA24HU92UJ
  9. Brewer, R. (1988). The science of ecology. Saunders College Publishing.
  10. Bulut, C. (2026). Kovada Gölü’nün trofik durumundaki değişimler, hidrolojik baskılar ve ekosistem risklerinin değerlendirilmesi. DSI Teknik Bülteni, 147, 65-74. İZ: https://izlik.org/JA46AE82ZJ
  11. Bulut, S. (2018). Eski Uygur Türkçesinde Türkçe bitki adlandırmaları -1: Yiyecek-içecek olarak kullanılan bitkiler. TÜRÜK, Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 6(12), 562-588. İZ: https://izlik.org/JA87BA94GE
  12. Bulut, S. (2022). Karabağ Ağzı’nda yer alan bitki adlandırmaları. Türk & İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(35), 107-128. DOI: 10.29228/TIDSAD.67346
  13. Caferoğlu, A. (1951). III. Beynelmilel Toponymie ve Antroponymie Kongresi (15-19 Temmuz 1949). TDED, IV(3), 275-285. İZ: https://izlik.org/JA83PT79JU
  14. Can, Ö., Taş, B. (2012). Ramsar alanı içinde yer alan Cernek Gölü ve Sulak Alanının (Kızılırmak Deltası, Samsun) ekolojik ve sosyo-ekonomik önemi. TÜBAV Bilim, 5(2), 1-11. İZ: https://izlik.org/JA55RL77YY
  15. Caferoğlu, A. (1965). Türk onomastiğinde ay ve güneş unsurları. TDED, XIII, 19-28. İZ: https://izlik.org/JA54PD72HD
  16. Çakıcı, B. (2023). Eski Anadolu Türkçesi ile yazılmış dört tıp metni üzerinde bitki adları incelemesi [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi.
  17. Çelebi, Ü. (2007). Sakarya ili yerleşim yerleri adları [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi] Sakarya Üniversitesi.
  18. Çepel, N. (1978a). Orman ekolojisi. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Yayınları.
  19. Çepel, N. (1978b). Uludağ kütlesinin ekolojik özellikleri. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi B, 28(1), 15-25. İZ: https://izlik.org/JA52TJ96TA
  20. Çepel, N. (1982). Ekoloji terimleri sözlüğü. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Yayınları.
  21. Çepel, N. (1983). Genel ekoloji. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Yayınları.
  22. Doğan, N. (2006). Adbilim açısından Samsun, Ordu ve Sinop ağızlarında armut, elma ve erik adları [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
  23. Dündar, A. N. S. (2021). Kütahya ve yöresi ağızları söz varlığına hayvan adları üzerine bir inceleme. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 71, 15-47. DOI: https://doi.org/10.14222/Turkiyat4471
  24. Eksi, M., Türk, E. (2020). Beşiktaş ilçesi sokak adlarının peyzaj terimleri açısından incelenmesi. Avrasya Terim Dergisi, 8(3), 131–136. DOI: https://doi.org/10.31451/ejatd.805192
  25. Erdoğan, H. F. (2008). Ceylanpınar tarım işletmesinde sürdürülebilirlik için agro-ekolojik kalite ve hassasiyetlerinin belirlenmesi. [Yayınlanmamış Doktora Tezi]. Ankara Üniversitesi.
  26. Ersöz, S. (2024). Karşıyaka ilçesinde (İzmir) güvercin adlandırmaları. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 41, 141-171. DOI: https://zenodo.org/record/13337593
  27. Irmak, A. (1966). Orman ekolojisi. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Yayınları.
  28. Kalkan, G. P. (2021). Hrematonimlere adbilimsel bir yaklaşım: Leksik semantik açıdan Tv dizi adları. Avrasya Terim Dergisi, 9(3), 15 – 31. İZ: https://izlik.org/JA87HR33ZK
  29. Kahraman, H. (2022). İzmir-Torbalı köyleri mikrotoponimleri ve dil incelemesi. [Yayınlanmamış Yüksek Lisan Tezi]. Ege Üniversitesi.
  30. Khazanov, A. M. (2015). Göçebe ve dış dünya: Geçmiş, gelecek ve şimdiki hâli üzerine mukayese (Çev. Ö. Suveren). Doğu Kütüphanesi.
  31. Kışlalıoğlu, M., Berkes, F. (1985). Ekoloji ve çevre bilimleri. Türkiye Çevre Sorunları Vakfı.
  32. Koç, A. (2025). Onomastik bir inceleme: Iğdır yöresinde bazı hayvanların adlandırmaları. Ekev Akademi Dergisi, 102, 191-208. DOI: https://doi.org/10.17753/sosekev.1631519
  33. Koç, M., Tanrıverdi, E. (2018). El-Kânûn Fi’t-Tıp tercümesi sözlüğü. El-Kânûn Fi’t-Tıp tercümesi içinde (ss. 213-628). Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.
  34. Kocataş, A. (1997). Ekoloji ve çevre biyolojisi. Ege Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Yayınları.
  35. Korkmaz, H., Gürbüz, M. (2008). Amik Gölü’nün kültürel ekolojisi. Marmara Coğrafya Dergisi, 17, 1-26. İZ: https://izlik.org/JA62XF72NC
  36. Korkut, G. (2020). Türkçe Sözlük’teki Türkçe kökenli kuş adlarının ad bilimi açısından incelenmesi. SUTAD, (50), 205-227. DOI: https://doi.org/10.21563/sutad.860828
  37. Küçüker, P. (2010). Lügat-i Müşkilât-ı Eczâ’da Türkçe bitki adları. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(11), 401-415. İZ: https://izlik.org/JA38NA98EY
  38. Köprülü, M. F. (1950). Türk Onomastique’i hakkında. Tarih Dergisi, 1(2), 221-236.
  39. Kurt, Y. (1996). Osmanlı tahrir defterlerinin onomastik değerlendirilmesinde uygulanacak metod. Osmanlı Araştırmaları, 16(16), 45-59. İZ: https://izlik.org/JA22RK49UW
  40. Küçüktuncer, M. (2020). Gazipaşa ilçesi (Antalya) yer adlarının halkbilim açısından incelenmesi [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi.
  41. Oral, H. A. (2024). Adbilim açısından Türkiye’deki dini mezhep, tarikat ve cemaat adları [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Ege Üniversitesi.
  42. Orbay, N. O. (2019). Sözdizimi özellikleri bakımından öykü kitabı adları. TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 7(18), 167-179. DOI: http://dx.doi.org/10.12992/TURUK796
  43. Önler, Z. (2004). XIV.-XV. yüzyıl tıp metinlerinde Türkçe bitki adları. Kebikeç, 18, 273-301.
  44. Özkan, İ. E. (2024). Osmanlı yer adları adlı eserdeki Cezayir yer adları ve bugünkü durumları. Uluslararası Türkoloji Araştırmaları ve İncelemeleri Dergisi, 9(1), 51-57. İZ: https://izlik.org/JA58MA57AC
  45. Özuluğ, M., Saç, G. (2019). İstanbul ili (Türkiye) tatlısu balık faunası. Turkish Journal of Bioscience and Collections, 3(1), 19-36. İZ: https://izlik.org/JA94ZH63HU
  46. Ricklefs, R. E. (1993). The economy of nature: A textbook in basic ecology. (Third edit., W.H. Freeman).
  47. Sakaoğlu, E. (2024). Tarihi coğrafyada yer adları. H. Aslan (Ed.), Tarihi coğrafya içinde (ss. 286-308). Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayını.
  48. Şahin, İ. (2013). Türkiye yeradbiliminde terim ve tür sınıflandırması sorunları. Avrasya Terim Dergisi, 1(1), 46-58. İZ: https://izlik.org/JA84GX86GK
  49. Şahin, İ. (2015a). Türkiye yeradbiliminde leksik-semantik sınıflandırma meselesi. Avrasya Terim Dergisi, 3(1), 10-21. İZ: https://izlik.org/JA65TZ84GC
  50. Şahin, İ., 2015b. Adbilim. PEGEM Akademi Yayınları.
  51. Şahin, İ. (2016). Filoloji ve botanik alanlarının kavşağında yerel fitonimler (bitkiadları) meselesi. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED] 56, 775-791. İZ: https://izlik.org/JA74GP35SU
  52. Şahin, İ. (2025). Tahrir defterlerindeki terimlerin adbilimcil tür sınıflandırmasına göre değerlendirilmesi. A. Özcan, A. M. Coşar (Ed.), Tarihten günümüze adların izinde içinde (ss. 49-61).
  53. Sevgi, E.& Kızılarslan, Ç. (2013). Bir isim çok bitki – mayasıl otu. Avrasya Terim Dergisi, 1(1): 17-29. İZ: https://izlik.org/JA24JJ94LY
  54. Sevgi, O. (2014). Ekoloji yayınlarının başlıklarında kullanılan terimlerin belirlenmesi ve zamana göre değişimlerinin analizi. Avrasya Terim Dergisi, 2(2), 36 – 53. İZ: https://izlik.org/JA49YT48CS
  55. Sevgi, E., Akkemik, Ü. (2022). Ege Bölgesinde geleneksel kullanımı olan ağaç türlerinin yöresel adları. Avrasya Terim Dergisi, 10(3), 93-105. DOI: https://doi.org/10.31451/ejatd.1217649
  56. Sevgi, O. (2023). Ormancılık terimbilimi. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Yayınları.
  57. Sevgi, O. (2025). Ekolojik birimlerde yatay, dikey ve derinliğe göre kuşaklanma terimlerinin Türkçe karşılıklarının irdelenmesi. Avrasya Terim Dergisi, 13(1), 35–2. DOI: https://doi.org/10.31451/ejatd.1658525
  58. Şişli, N. (1980). Ekoloji. Hacettepe Üniversitesi Yayınları.
  59. Takhirova, R. (2022). Azerbaycan Türkçesi ve Türkiye Türkçesinde bitki adlarının karşılaştırılması [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi.
  60. Topal, E., İbret, B. Ü. (2020). Yer adları acısından bir inceleme: Tosya’da (Kastamonu) yer adları. Folklor/Edebiyat Dergisi, 26(1), 41-54. DOI: https://doi.org/10.22559/folklor.1158
  61. Ufuk, Ş. P. (2017). Türk bilişsel budun dil bilimine giriş: Türk halk bitki sınıflandırılması. Grafiker Yayınları.
  62. Yeşil, Y., Ergün, H. (2021). Kazak yer adlarının oluşumunda efsanelerin rolü. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 10(29), 429-446. İZ: https://izlik.org/JA85UL37SW
  63. Yıldırım, A. (2020). Trabzon’un Yomra ilçesinde sığırlara verilen adlar üzerine bir inceleme. Milli Folklor, 32(16), 260-269. İZ: https://izlik.org/JA65DS92TD
  64. Yıldız, S. C. (2019). Eski Anadolu Türkçesi ile yazılmış tıp eserleri ve bu eserler üzerine yapılan çalışmalar. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 7(7), 416-436. DOI: https://doi.org/10.33692/avrasyad.590716
  65. Yıldız, Y. (2021). Bitkilerin adlandırılmasında benzetmenin rolü. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 4(1), 177-187. DOI: https://doi.org/10.47948/efad.894695
  66. Yılmaz, S. T. (2021). Türkiye toponimi çalışmalarında semantik tasnif sorunu üzerine bir değerlendirme. DTCF Dergisi, 61(2), 1123-1161. DOI: https://doi.org/10.33171/dtcfjournal.2021.61.2.22

İndirmeler

İndirme verileri henüz mevcut değil.