Ana yönlendirme menüsünü atla Ana içeriği atla Site alt kısmını atla

Araştırma Makalesi

Cilt 1 Sayı 1 (2026): Haziran

Kazak Antroponimisinin Oluşum Temelleri

Gönderildi
1 Temmuz 2026
Yayınlanmış
30 Haziran 2026

Öz

Kazak kişi adları, eski dönemlerden günümüze kadar gelişimin çeşitli aşamalarından geçmiş ve söz varlığının bütüncül yapısı oluşmuştur. Bu makalede, bu ad hazinesinde yer alan isimlerin günümüze ulaşma süreçleri ve etimolojik temelleri incelenmektedir. Gelişim sürecinde birbirinden uzaklaşmış bazı varyantların, eski dönemlerde aynı kökten türediği fonemik düzeyde kanıtlanmaktadır. Kişi adları, günümüz Türk halkları arasındaki ortak tarihî ve kültürel bağın bir unsuru olarak ele alınmaktadır. Ayrıca halkın dünya görüşü, gelenek ve görenekleri, dini, tarihi ve sosyal çevresi gibi dış etkenlere de dikkat çekilmektedir. Çalışmada, Eski Türkçe kişi adlarının günümüz Türk dilleri ve Kazakçadaki biçimlerinin oluşum evrimi, yazım normları, Kazakçanın ses sistemine uygunluğu, yabancı ve Arap-Fars kökenli adların Kazakçaya uyarlanması gibi çağdaş Kazak antroponimisinin sorunları üzerinde değerlendirmeler yapılmaktadır.

Referanslar

  1. Abdrahmanova, T. M. (2004). Kazak, Rus ve Alman dillerindeki lakap adlarının özellikleri. Tıltanım, (4).
  2. Äbduäliulı, B. (2020). Kazak antroponim yapımı.
  3. Ağabekova, J. A. (2005). Kazakçada kullanılan Arap kökenli kişi adlarının etnolingvistik özellikleri (Yayımlanmamış doktora tezi). Almatı.
  4. Asılbekova, N. Ö. (2006). Kişi adlarının motivasyonu ve bilişsel niteliği [Yayımlanmamış doktora tezi]. Almatı.
  5. Äliakbarova, A. T. (2020). Yeni sosyo-kültürel koşullarda çağdaş Kazak antroponimisi: Transmisyon ve transformasyon [Yayımlanmamış doktora tezi]. Almatı.
  6. Äşimhanova, F. M. (2007). Kazak dilindeki antroponimlerin dilsel-kültürel sistemi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Almatı.
  7. Begmatov, E. A. (2010). O‘zbek ismlari ma’nosi: İzohli lug‘at [Özbek adlarının anlamı: Açıklamalı sözlük]. O‘zbekiston Milliy Entsiklopediyasi Davlat Ilmiy Nashriyoti.
  8. Bilim beru granttary iegerleriniñ tizimi [Eğitim bursu kazananların listesi]. (2021). Tengrinews. https://tengrinews.kz/userdata/documents/grants_2021_kaz_protected.pdf
  9. Dosjanov, B.Ä. (2001). Kazak dilindeki eski yapılı antroponimler [Yayımlanmamış doktora tezi]. Astana.
  10. Drevnetiurkskii slovar [Eski Türkçe sözlük]. (1969). Nauka.
  11. Jañğabılova, Z. K. (2002). Fiil biçimli antroponimler (Türkçe ve Kazakça verileri temelinde) [Yayımlanmamış doktora tezi]. Almatı.
  12. Janūzaq, T. (2004). Esimder syry [Adların sırrı]. Parasat.
  13. Japarov, Sh. (2011). Adam attary – el bailygy [Kişi adları halkın zenginliğidir] (8. Baskı). Teknik BB.
  14. Karachaevo-balkarsko-russkii slovar: Okolo 30 000 slov [Karaçay-Balkar-Rusça sözlük: Yaklaşık 30.000 kelime]. (1989). Russkii iazyk.
  15. Kuldeeva, G. I. (2001). Sovremennaia antroponimicheskaia sistema kazakhskogo iazyka [Çağdaş Kazakçanın antroponimik sistemi] [Yayımlanmamış doktora tezi]. Kazan Devlet Üniversitesi.
  16. Kulmagambetova, A. J. (2007). İngilizce ve Kazakçadaki antroponimlerde dünya dilsel görünümü [Yayımlanmamış doktora tezi özeti]. Almatı.
  17. Mädiyeva, G. B., & İmanberdiyeva, S. K. (2005). Onomastik: Araştırma sorunları. Atamura.
  18. Mamyrbekova, G., & Seitbekova, A. (2013). Äbilğazy Bahadūr hannyñ “Türik shejiresiniñ” tezaurus sözdigi [Äbilğazy Bahadūr Han’ın Türk Şeceresi adlı eserinin tezaurus sözlüğü]. Firma Ornak.
  19. Meirbekov, A. K. (2014). Kazak ve İngiliz dillerindeki antroponimlerin ulusal-kültürel yansıması [Yayımlanmamış doktora tezi]. Almatı.
  20. Milli.az. (2017, 17 Ocak). Interest. https://news.milli.az/interest/508303.html
  21. Musabayeva, M. D. (1995). Kazak dilindeki antroponimik adlandırmaların etnolingvistik özellikleri [Yayımlanmamış doktora tezi]. Almatı.
  22. Musabekova, U. A. (1996). Kazak ve Rus dillerindeki antroponimlerin motivasyonel yönü [Yayımlanmamış doktora tezi]. Almatı.
  23. Musulmanskie imena: Slovar-spravochnik [Müslüman adları: Sözlük-başvuru kitabı]. (2009). DILIA.
  24. Oñdasınov, N. D. (1974). Kazakça-Farsça açıklamalı sözlük. Kazakistan.
  25. Qadyrğali Jalayyrdyñ “Jamiğ-at tawarikhynyñ” tezaurus sözdigi [Kadırğali Celayır’ın Câmiʿü’t-Tevârîh adlı eserinin tezaurus sözlüğü]. (2012). Qazaq Entsiklopediyasy.
  26. Qaiyrjan, K. (2013). Söz-sandıq: Qazaqtyñ köne sözderi [Söz sandığı: Kazakçanın eski kelimeleri]. Öner.
  27. Sevortian, E. V. (1974). Etimologicheskii slovar tiurkskikh iazykov [Türk dillerinin etimolojik sözlüğü]. Nauka.
  28. Stan.kz. (2017, 22 Haziran). Kyzdarga qoyylatyn qazaqy esimder. https://stan.kz/kyzdarga-koyylatyn-kazaky-esimder/
  29. Wisdom Library. (2025, 14 Ekim). Cinar. https://www.wisdomlib.org/tr/names/cinar

İndirmeler

İndirme verileri henüz mevcut değil.